CEVİZ, MEYVE VE BALIKLA DAMARLARINIZI KORUYUN

AYIN MÖNÜSÜ
Mahluta Çorbası (Malatya usulü)
Zeytinyağlı Kereviz
Izgara Somonlu Salata
Kabak Tatlısı

Sağlık denilince pek aklımıza gelmez ama kanı vücudun farklı bölümlerine taşıyan damarlarımız en hayati organlarımızdandır. Eğer damar sağlığınız yerindeyse, hayatınızdaki birçok şey yolunda gidiyordur. Damarları bu kadar önemli kılan ise vücudunuzun her santimetrekaresine kadar ulaşan, binlerce metrelik bir ağla sizi sarmasıdır. Binlerce metreyi yanlış duymadınız; bir insanın vücudundaki damarların uzunluğu dünyanın etrafında 2 tur dönecek kadardır, yani 80 bin 152 metre. Bu yüzden de sağlıksız bir damar yapısı kalpten beyine, böbrekten karına kadar birçok hastalığa sebep olur. Sizin bypass ya da böbrek nakli olmanız da yetmez, organlarınızı korumak için öncelikle damarlarınızı korumanız gerekir.

Organ nakli konusunda ABD’de önemli bir eğitim süreci yaşamış, Türkiye’nin genç yeteneklerinden Doç. Dr. Barış Akin’e göre damar yapınızı ne kadar sağlıklı tutarsanız size bahşedilen organınızı da o kadar koruyabilir ve kaliteli yaşayabilirsiniz.

Nakilden önce neredeyse hiçbir şey yiyemeyen hastaların, nakilden sonra son derece özgür olduğunu söyleyen Akin, “Her şeyi yesinler ama kilo almasınlar, yeter.” diyor. Organ Nakli Uzmanı Doç. Dr. Barış Akin Beykoz Ihlamur Konakları’ndaki evinin mutfağında kilo aldırmayan ama damar yapısını güçlendiren sağlıklı yemekler yapıyor…

Bugün nasıl bir mönü hazırladınız?
Sebze ve meyve ağırlıklı kaloriden daha düşük, yeşilleri daha öne çıkaran bir mönü hazırladık. Nakilden sonra hastalar her şeyi yiyebilir hale gelebiliyor. Potasyum kısıtlaması olduğu için muz başta olmak üzere birçok gıdadan, fosfor kısıtlaması olduğu için balık gibi çok değerli besinlerden uzak kalan hastalar, nakilden sonra ise tam tersine bu gıdalarla beslenmeye ihtiyaç duyuyor. Bunların sayesinde de daha dengeli, sağlıklı bir beslenme yapabiliyor.

Dikkat etmeleri gereken bir şeyler var mı?
Tuzu azaltmalarını, su içmeyi artırmalarını ve kilo almamalarını istiyoruz. Her şeyi yemekten kasıt karbonhidrattan düşük dengeli ve sağlıklı beslenme kurallarına uygun olması. Yani et, balık, sebze, meyve olmalı ama kalorisi yüksek, yağlı, damar sağlığını bozacak gıdalar olmamalı. Özellikle de kolesterol seviyesini yükseltecek gıdalardan kaçınmalarını istiyoruz. Temel amacımız yara iyileşmesini sağlamak ve enfeksiyona karşı artmış olan duyarlılığı azaltmak olduğu için yeterli protein alınmasına da dikkat edilmesini istiyoruz.

Hastaların beslenmesinde böbrek nakli öncesi ve sonrası diye birbirinden apayrı yaşanan iki dönem mi var?
Bir bardak su içmek bile nakilden önce bazen çok büyük bir fedakârlık. Hiç su içilemeyen bir durumdan daha sonra kana kana su içebiliyor hale gelmek bence en önemli fark. Sadece su da değil; meyve yiyemiyorlar, sebze yiyemiyorlar, proteini yüksek gıdalar alamıyorlar. Fakat nakilden sonra bunların hepsi dönüyor, her şeyi yiyebilir hale geliyorlar. Ama bu sefer de denge önemli, aşırı kilo almamaları gerekiyor.

Nakil sonrası kilo almalarını istemiyorsunuz…
Kesinlikle istemiyoruz. Ancak hastaların artık serbest olmalarının dışında maalesef kullandıkları ilaçlar da iştah açabiliyor. Yine vücutta sıvı birikmesine yol açıyorlar. Düşünün normal kilonuzun da üstündeyseniz bu defa kalp hastalıkları, diyabet ya da hipertansiyon riskiniz ortaya çıkıyor ki bunu hiç istemiyoruz. Ayrıca su tutulumunu azaltmak için soslar, hazır çorbalar, işleme tabi tutulmuş etler tüketilmemeli. Yine ilaçlar kandaki magnezyum düzeyini azalttığı için buğday, mısır, yulaf kepeği, yeşil sebzeler, baklagiller, deniz ürünleri gibi gıdalarla beslenilebilir. Değişik yöresel çorbalar yapılabilir.

Bu konuda nakilli kişilere yardımcı olan en özellikli besin hangisi?
Cevizin bu konuda faydası olduğuna dair çalışmalar var. İlaç niyetine önermiyoruz ama bazı hastalarım içine ceviz attıkları suyu içip fayda gördüklerini söylüyorlar. Nakilden sonra kullanılan ilaçların bir dezavantajı da kolesterolü yüksetmesi. Bu yüzden kolesterolü düşüren cevizin dışında, meyveler, sebzeler, tahıllar, tohumlar, kuruyemişler yenilebilir. Etin de yağsız kısımları yenebilir ama balık ve beyaz eti (derisi alınmış) daha çok öneriyoruz.

Meyve ve içecekler peki?
C vitamininin yoğun olduğu portakal, elma, mandalina da bol bol tüketilmeli; muz, kayısı, kurutulmuş meyveler, domates yenilebilir. Yalnız greyfurt ilaç düzeylerini bozabiliyor. Bitkisel çaylar da olumsuz etkileyebiliyor. Böbrek çalıştığı sürece neredeyse ömür boyu ilaç kullandıkları için tüm bunlara ömür boyu dikkat etmeleri gerekiyor.

Egzersiz öneriyor musunuz?
Kendilerini zorlayamayacakları aktiviteleri öneriyoruz. Örneğin her gün yarım saat yürüyüş, yazın yüzme, esneme hareketlerini yapabilirler. Kaslar güçlendikçe, beden güçlendikçe sağlıkları da daha düzene girecektir.

YEMEK TARİFLERİ
Mahluta çorbası
1 çay bardağı yeşil mercimek, 1 fincan bulgur yarma, 2 adet soğan, 1 yemek kaşığı domates salçası, 1 tatlı kaşığı biber salçası, 1’er yemek kaşığı tereyağı ve zeytinyağı, kuru nane, tuz, karabiber, kırmızıbiber
Yapılışı: Yeşil mercimek ile yarmayı tencerede haşlayıp suyunu dökün. Üzerine bir litre su döküp pişirmeye başlayın. Bir tavada zeytinyağı ile tereyağında minik doğradığınız soğanları kavurun. Biraz zeytinyağı, domates ve biber salçası ile baharatları ekleyip tencerede pişen mercimeğin üzerine dökün. Karıştırıp pişirin. Üzerine arzu ederseniz kırmızıbiber ve nane ile döküp servis edebilirsiniz.

Zeytinyağlı kereviz
3 adet kereviz, 1’er tane patates, havuç ve soğan, 1 çay bardağı bezelye, yarım limon, tuz
1 bardak portakal suyu, 1 çay bardağı zeytinyağı
Yapılışı: Kerevizleri küp küp doğrayıp limonlu unlu suda bekletin. Soğanı, patatesleri, havuçları da istediğiniz büyüklükte doğrayıp kerevizlerle birlikte tencereye alın. Üzerine zeytinyağını gezdirin. Portakal ile limon sularını ekleyin. Yarısını geçmeyecek kadar da su ilave edin. Bir taşım kaynattıktan sonra kısık ateşte, kerevizler yumuşayıncaya kadar pişirin.

Izgara somon salata
1 somon fileto, Akdeniz yeşilliği, 1 kırmızı soğan, 1’er tane renkli biber, 1 yemek kaşığı zeytinyağı, 1limon suyu
Yapılışı: Somonu küçük parçalara bölüp ızgarada pişirin. Somonun bıraktığı yağda ince uzun doğradığınız renkli biberleri ve yarım halka kırmızı soğanları ızgara edin. Akdeniz yeşilliğini salata tabağına yerleştirip üzerine somonları, biber ve soğanı yerleştirin. Zeytinyağı ve limon suyunu karıştırıp üzerine dökün. Somonlar sıcak servis edin.

Kabak tatlısı
1 kilogram kabak, yarım kilogram toz şeker, 1 çay bardağı su, ceviz
Yapılışı: Kabakları istediğiniz boyutta dilimleyin, üzerine toz şeker dökerek bir saat bekletin. Suyu ilave ederek orta ateşte suyunu çekene kadar pişirin. Üzerine cevizleri serpiştirerek servis yapın. Arzu ederseniz kabaklar suyunu salıp çekerken, fırına koyup 10 dakika orada pişirip servis de yapabilirsiniz.