EN ÖZGÜN SERAMİK SANATÇISI: AHMET NEJAT BİRDEVRİM

Seramik sanatçısı Ahmet Nejat Birdevrim, tüm sanat çalışmalarını ak çini ile gerçekleştiriyor. Resim, heykel ve hat sanatına yönelik eserlere imza atan Ahmet Nejat Birdevrim’in sanat çalışmalarını farklı kılan en önemli detay ise formülü tamamen kendisine ait olan ve çalışmalarıyla özdeşleşen turkuaz tonundaki sırı… Birdevrim’in özenle hazırladığı sırlar, ak çiniyle büyük bir uyum gösteriyor ve ortaya çok özel renkler çıkıyor. Ahmet Nejat Birdevrim ile İstanbul Kadıköy’de sadece kendi eserlerini sergilediği Nejat El Sanatları adlı galerisinde buluştuk ve seramik çalışmalarıyla ilgili keyifli bir röportaj yaptık.

Elektronik eğitimi aldı
1982’de Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu’nu okul ikincisi olarak bitiren Ahmet Nejat Birdevrim, güzel sanatlar fakültesine girmeden önce elektronik eğitimi almış. Seramik çalışmalarına 1985’te kendi atölyesini açarak başlayan Birdevrim, “1992’ye kadar endüstriyel tarzda çalışmalarım oldu. Sanatsal çalışmalarıma 1992’de başladım. Osmanlı ve Selçuklu kültürüyle bağlantılı hat çalışmalarına odaklandım. Dalgıçlık hobimden esinlenerek oluşturduğum ve ‘deniz dibi’ adını verdiğim sanat çalışmalarım da bulunuyor. 1993 yılının başından bu yana İstanbul Üniversitesi Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu Cam Seramik ve Çini Programı’nda sözleşmeli eğitmenlik yapıyorum. Her salı günü kalıp tekniği-çizim ve fırın teknikleri dersleri veriyorum. 1997’de Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Cam Seramik ve Çini Bölümü’nde yüksek lisansımı tamamladım. Tez konum ise fırın teknikleri üzerineydi. Bu tezimi de şu an ders verdiğim bölümde etkin bir şekilde kullanıyorum.” diyor.

“Her sanatçının bir imzası olmalı”
Her sanatçının bir imzası olması gerektiğinin altını çizen Ahmet Nejat Birdevrim, “Sanatçıyı tanıyabilmek için eserlerine baktığınızda, o sanatçıyı hatırlamanız gerekiyor. Seramik genel manada pişmiş toprak demektir. Çömlekten elektro porselene, çiniden ak çiniye, porselenden cama kadar tüm farklı sınıflandırma alanları seramiğe giriyor. Isıyla karşılaşıp sertleşen anorganik maddelerin hepsine seramik adı veriliyor. Benim tüm sanat çalışmaların ise ak çini odaklı.” yorumunda bulunuyor.

3 bin 500 deneyden sonra turkuaz renkli sırı buldu
Ak çini, beyaz çini anlamına geliyor. Bu malzemenin daha çok Almanlar tarafından kullanıldığını belirten Ahmet Nejat Birdevrim, sözlerine şöyle devam ediyor: “Almanların ak çiniyi yer karosu, çatı örtme malzemesi ve kanalizasyon borusu gibi malzemelerde kullandığı görülüyor. Özsüz bir hammadde olduğu için ancak preslenerek şekillendiriliyor. Türkiye’de ak çiniyi özlendirerek, malzemenin yapısını bozmadan kıvrımsal hale getiren kişiyim. Malzemeyi kırdığınız zaman malzemenin iç yapısının beyaz olduğunu görüyorsunuz. Çoğu kişi alçı ile karıştırabiliyor. Ama bu beyazlık üzerine sır atılan çalışmalardan sonra rengin çok canlı ve net çıkmasını sağlıyor. Ak çini malzemesinin toprağını kendim yapıyorum. Üzerine atmış olduğum sırlar da tamamen kendime ait.”

Mavi-yeşil sırlarla tanınıyor
Seramik sanatları alanında mavi-yeşil sırlarıyla tanındığını dile getiren Ahmet Nejat Birdevrim, sır çalışmaları hakkında şu bilgileri veriyor: “Sırın hem mecazi manası hem de seramik teknolojisinde bir kullanımı mevcut. Sanat çalışmalarımla özdeşleşen turkuaz tonundaki sırımı 1985’ten 1989’a kadar süren yaklaşık 3 bin 500 deneyden sonra buldum. Yapmış olduğunuz karışımlar mutlaka fırına girip pişiyor. Pişme süresi yaklaşık 1.5 gün sürüyor. Çalışmanızın sonucunu ancak 1.5 gün sonra görebiliyorsunuz. Bu nedenle sırların renklerini bulabilme deneyimi zahmetli bir uğraş gerektiriyor. 1992 yılından itibaren bu sırları kullanarak Osmanlı ve Selçuklu kültürüyle bağlantılı hat ve deniz dibi çalışmalarına imza attım.”

Puzzle etkisi
Ak çini çalışmalarının teknik detayları hakkında açıklamada bulunan Ahmet Nejat Birdevrim, ak çini çamurunun şekillendirildiğini, şekillendirme sürecinin ise yapılan desen ve figüre göre değiştiğini belirtiyor. Şekillendirme sürecinin 1 gün ile 1 ay arasında değişebildiğine dikkat çeken Birdevrim, süreç hakkında şu açıklamada bulunuyor: “Bu aşamanın ardından öne çıkan çalışma oda sıcaklığında kurumaya bırakılıyor. Eğer büyük tablet şeklinde bir çalışma ise artistik kesim denilen bir tarzda keserek, ebadı küçültüp yüzey gerilim kat sayısını düşürüyoruz. Dolayısıyla fırına girdiğinde çatlama ve kırılmanın önüne geçiliyor. Artistik kesim birleştiğinde bir puzzle etkisi yaratıyor. Artistik kesimin ardından kuruma safhasında parçalardan bir tanesi bile kırılırsa, panoyu yeni baştan yapmanız gerekiyor. Bu da bir sanatçı için gerçekten çok zorlayıcı bir durum. Küçük çalışmalar oda sıcaklığında 1 hafta, büyük çalışmalar ise 3-4 ayda kuruyor.”

Eserler 3 kez fırınlanıyor
“Sonrasında bu çalışmalar ilk pişirim dediğimiz bisküvi pişirimine girer. Bu esnada malzeme sertleşir ve ilk kırılganlığı gider. 980 derece pişen mamulümüz fırından sağlam çıktığında ikinci aşamaya geçilir. Sırla ve oksiklendirme tekniği ile renklendirme işlemli başlar. Daha sonra parçalar ikinci pişirim için fırına hazırlanır. İkinci pişirimde yapılacak olan malzeme yaklaşık 1040 ile 1140 derece arasında 1.5 gün kadar pişirilir. Çıkan malzeme, sırlar oluşmuş ve renkler oturmuş bir şekilde çıkar.”

Doğaçlama çalışıyor
Üçüncü pişirimin altın pişirimi ve sır üstü boyası pişirimi olduğunu söyleyen Birdevrim, “Bunun da pişirim derecesi yaklaşık 800 derecedir. Üçüncü pişirimden sonra mamulü fırından alıyoruz. Büyük ebatlı parçalar puzzle gibi olduğu için MDF malzemesinin üzerine özel yapmış olduğum bir yapışkanla seramikleri tutturuyor, MDF’nin su geçirgenliğini ortadan kaldırarak panoyu hazırlıyorum. 50’ye 80, 50’ye 1 metre ebatlarındaki panolar, üzerindeki desenlere göre 3-4 ay içerisinde tamamlanıyor. Tüm eserlerimde doğaçlama çalışmayı tercih ediyorum. Her eserimden sadece bir adet bulunuyor.” diyor.

1-15 Eylül’deki sergisine hazırlanıyor
1 Nisan 2016’da Kocaeli Üniversitesi’nde seramik teknikleri üzerine bir sempozyuma, 29 Nisan’da ise Dumlupınar Üniversitesi’nde seramik pişirimi teknikleri sunumuna katılan Ahmet Nejat Bir Devrim, şu an tüm vaktini kendi kişisel sergisine ayırmış durumda. 1-15 Eylül arasında Sultanahmet’teki Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nde kişisel sergisini açmaya hazırlanan Ahmet Nejat Devrim, ‘Osmanlı, Selçuklu Hat ve Deniz Dibinin Görkemli Hali’ konulu sergisi için hummalı bir çalışma içerisinde. Birdevrim, İstanbul Sanat Günleri kapsamında Taksim’de karma bir sergiye katılacağının da mesajını veriyor.