Farklı Bir Yüzüyle I. Dünya Savaşı

Farklı Bir Yüzüyle I. Dünya Savaşı

Siyasî veya askerî hatıratlar, savunma amaçlı yazılır. Kişi haksızlığa uğradığını, yargı veya başka bir yolla artık kendini savunamayacağını anladığında, kaleme sarılır ve üzerine yıkılan bütün suç, kabahat ve hatalarla ilgili “doğrular”ı yazmaya başlar. Çünkü zafer de bir kişiye mal edilir, hezimet de. Zafer de bir ismi sembolleştirir, hezimet de. Sembol isimler, genellikle ordunun başında duran komutanlardır.

İttihatçı Emniyet-i Umumiye Müdürü Hüseyin Aziz Akyürek’in hatıra kitabı İstihbarat Savaşları (Kronik Kitap, 2019) savunma ağırlıklı değil. Daha çok bilgi verme amacıyla yazılmış. Kitabın alt başlığı, “Birinci Dünya Savaşı’nda Suriye ve Lübnan’da Casusluk Faaliyetleri”dir. Zaten kitabı yayıma hazırlayan Polat Safi’nin verdiği bilgilere göre kitabın gerçekten Aziz Akyürek tarafından yazılıp yazılmadığı da kesin değildir. Fakat olaylar gerçek. Her ne kadar bazı bilgi hatalarına rastlansa da… Polat Safi bilgi hatalarını dipnotlarda düzeltiyor. Bütünüyle kurgu olan şahıs ve olayları da tespit ediyor. Dolayısıyla yazarı kurgu, fakat içeriği kurgu olmayan bir hatıratla karşı karşıyayız. Bu durum en az içinde anlatılan casusluk olayları kadar ilginç.

Eğer İstihbarat Savaşları’nı Aziz Akyürek yazdıysa, Türkçe yazmıştır. Fakat kitabın Türkçe aslına ulaşılamamış. Kitap, Fuad Meydânî tarafından Arapçaya çevrilmiş, 1932-1933 tarihinde el-Ahrar gazetesinde tefrika edilmiş, aynı yıl kitap olarak da yayımlanmış. Fuad Meydânî’nin kim olduğu da bilinmiyor. Meydânî büyük ihtimal, müstear bir isimdir. Kısacası, yazarından yayımına kadar sırlarla dolu bir kitap İstihbarat Savaşları. Verdiği bilgiler dikkate alındığındaysa, I. Dünya Savaşı’nın Suriye, Filistin ve Lübnan ayağını açıklayan, hiç olmazsa olaylara farklı açılardan bakılmasını sağlayan, açıklayıcı, merak uyandırıcı, farklı okuma ve araştırmalara kapı aralayacak bir kitap.

İstihbarat Savaşları, gayrinizami harple ilgili birikim sahibi bir şahıs tarafından farklı hatırat ve bilgi kaynaklarından istifade edilerek yazılmışa benziyor. İçinde yüzlerce casusluk olayı anlatılıyor. Kitabın sonunda okuyucu gayrinizami harbin ne kadar önemli ve belirleyici olduğunu anlamaya başlıyor. Ajanlar, yasadışı örgütler, yapılan gizli propagandalar, suikastlar, çıkarılmaya çalışılan halk ayaklanmaları ve daha akla gelmeyecek kadar sistem çökertici, ülkeyi içten fethedici hamleler… Bunlar henüz savaş çıkmadan savaşın başladığını ve zaferi hangi tarafın kazanacağının belli olduğunu gösteren emareler.

Suriye, Lübnan ve Filistin’de Fransız, İngiliz, Rus ve İtalyan ajanlarının yürüttüğü faaliyetler, bu gizli örgütlenmelere karşı Osmanlı yönetiminin aldığı önlemler adeta I. Dünya Savaşı’nın küçük provaları gibidir. İstihbarat Savaşları, 1. Dünya Savaşı’nın bin bir cephesinin olduğunu, bunlardan en karışığının veya belirleyici olanının gayrinizami harp ve yöntemleri olduğunu bütün netliğiyle ortaya koyuyor.

Yirmi beş bölümden oluşan kitapta binlerce isim geçiyor. Bazı isimleri biliyoruz, bazı isimleriyse, ilk defa duyuyoruz. Olaylar ise, belki de hiçbir resmî tarih kitabında rastlayamayacağımız cinsten. O yüzden Polat Safi, kitabın eleştirel bir okumadan geçirilerek değerlendirilmesi gerektiği görüşünde. Aynı kanaatteyiz.

Yazarın Kitaplığı

– Cengiz Dağcı, Korkunç Yıllar, Ötüken Neşriyat

– Gündüz Vassaf, Cehenneme Övgü, İletişim Yayınları

– İsmail Kılıçarslan, Ortaçağ Meslekler Atlası, Ketebe Yayınevi

– Alain, Minerva veya Bilgelik, Doğu Batı Yayınları