UZUN SÜRE HAREKETSİZ KALMAYIN

SADECE ÖLÜMLE DEĞİL, SAKATLANMAYLA DA KARŞI KARŞIYA BIRAKAN PIHTI VE TIKANMAYA KARŞI HAREKETLENİN.

Eğlence, iş veya aile ziyareti nedeni ile güzel bir heyecanla başlayan seyahatinizin ani başlayan bir nefes darlığı ile bir hastanede sonlanma ihtimali nedir? Bacaklarınızdan akciğerinize ya da diğer damarlarınızdan beyninize ulaşan tehlikenin farkında mısınız? Pıhtı ya da tıkanma sebebiyle dünyada milyonlarca insan hayatını kaybediyor.

Sadece beyin damarlarının tıkanması sebebiyle her yıl dünyada yaklaşık 17 milyon kişi inme geçiriyor ve bu kişilerin 6 milyonu hayatını kaybediyor.  Yaştan ve cinsiyetten bağımsız olarak her iki saniyede bir, bir kişi inme geçirirken her 6 saniyede bir, bir kişi hayatını kaybediyor.

Sağlıklı yaşamın zarar görmesinin en önemli sebeplerinden pıhtı ve inme rahatsızlıklarını ve alınabilecek tedbirleri Raillife okurları için doktorlar anlatıyor.

BACAKTAN GELEN TEHLİKE AKCİĞER EMBOLİSİ

Derin ven trombozu daha fazla bacaklarda görülen ve bacak kaslarımızın arasında yer alan toplardamarların pıhtı ile dolmasıdır. Liv Hospital Damar Cerrahisi Uzmanı Prof. Dr. Murat Aksoy, hastalığın sebeplerini ve alınabilecek tedbirleri anlatıyor.

KAN KALBE GERİ DÖNMELİDİR
“Kalp tarafından bacaklarımıza pompalanan oksijeni zengin kan, kullanıldıktan sonra kalbe geri dönmelidir. Uzun süre hareketsiz kalındığında bu damarların içindeki kapakçıkların kenarlarındaki alanlarda kan göllenir. Pıhtı olmaya yüz tutmuş bu alanlar, hareket ettiğimizde hızla düzelir. Ancak hareketsiz kalmaya devam edersek ve beraberinde başka etkenler de varsa kapakçık kenarlarında oluşmaya başlayan pıhtı gittikçe büyür, damarın tümünü kapatmaya başlar. Sıklıkla tek bacak aniden şişer, kızarır ve ağrımaya başlar.  Bazen bir parça koparak kan akışı ile beraber akciğer kadar taşınır. Ufak pıhtılar vücudumuz tarafından yok edilse bile büyük pıhtılar eritilemeyebilir ve kalbe oradan da akciğer damarına kadar giderek burayı tıkayabilir. Ana damarların tıkanması halinde ölüm riski dahi söz konusudur.

KİMLER TEHDİT ALTINDA
“Bu satırları okurken kalp ritminizin hızlanması ve nefes alışverişinizin sıklaşması doğal. Zira yukardaki senaryonun herkesin başına gelme ihtimalinin olması rahatsızlık verici. Ancak endişe etmeyin. Bir pıhtının olma riski 6000 yolcunun birinde oluyor. Peki neden bu kadar ender? Onun cevabı biraz önce bahsettiğimiz diğer etkenler. Diğer etkenler arasında 4 saatin üzerindeki uçuşlar ve seyahatler, kadınlarda hormon içeren ilaç kullanımı, kanser öyküsü, obezite, kan hastalıkları, gebelik, son dönemde travma öyküsü, derin ven trombozu geçirmiş olmak veya ailesinde derin ven trombozu geçirmiş bir aile bireyinin olması gibi durumlar sıralanabilir.”

AYAK BİLEKLERİNİZİ OYNATIN
“Öncelikle bahsi geçen risk faktörlerine sahipseniz, seyahatiniz öncesinde mutlaka doktorunuzla görüşmelisiniz. Doktorunuz size seyahat öncesi bir kan sulandırıcı kullanmanızı tavsiye edebilir. Bu ilaçları kaç gün boyunca seyahatten kaç gün önce yapmanız gerektiğini sormayı unutmayın. Dönüş yolculuğu için ilacı bavula koymayı da ihmal etmeyin. Seyahat sırasında hareketli olmaya çalışın. Arada mutlaka kalkın yürüyün. Tren seyahatlerinde bu çok daha kolaydır. Dolaşmak için yer müsait değilse oturduğunuz yerde ayak bileklerinde ayaklarınızı oynatın. Bol su içmeyi ihmal etmeyin. Kanın su kısmının azalması ve daha “koyu” hale gelmesi sizi pıhtıya bir adım daha yaklaştırır. Seyahat sırasında alkolü sınırlayın çünkü alkol de su kaybını arttırır. Diz altı varis çorabı giymek de seyahat sırasında olan ödemi azaltır ve sizi pıhtıdan korur.”

BİRKAÇ DAKİKADA HAYATINIZI SEKTEYE UĞRATIR: İNME

Uzun dönem sakatlığın başlıca sebebi olarak görülen beyne kan sağlayan damarın daralması veya tıkanması sonucu kan akımının kesilmesiyle yaşanan iskemik inmeyi Liv Hospital Nöroloji Uzmanı Dr. Aydan Tandoğan Sarp şöyle anlatıyor.

GECE VE SABAH SAATLERİNE DİKKAT
“Her 4 inmenin 3’ü iskemik inmedir. Bulgular birkaç dakika içinde gelişir ve hasta saatler içinde kötüleşebilir. İskemik inme, genellikle gece veya sabah saatlerinde oluşur. Sıklıkla öncesinde inme bulgularının maksimum 24 saat içinde düzeldiği “geçici iskemik atak” olarak adlandırılan durum gözlenir.

En sık inme nedeni (%60) beynin damarlarının tıkanmasıyla yaşanan inmelerdir. İkinci en sık iskemik inme kalpten veya büyük atardamarlardan kaynaklanan embolilerdir.  İnmeler beyin kanamasına bağlı olarak da gelişebilir.

İNMEDE RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR
1. Değiştiremediğimiz risk faktörleri:
İaş (inme riski yaşla birlikte artar), cinsiyet (erkekler kadınlara oranla daha fazla riske sahiptir). Irksal ve ailesel özellikler. (ailede kalp ve beyin damar hastalıklarının olması)

2. Düzeltilebilir risk faktörleri:
Hipertansiyon, diyabet, kan yağlarında yükseklik, sigara kullanımı, alkol tüketimi, düşük fiziksel aktivite, beslenme alışkanlıkları, obezite, kalp ritim bozuklukları, kontrolsüz kullanılan pıhtılaşmayı önleyici ilaçlar, bazı doğumsal kalp hastalıkları, romatizmal kalp kapak hastalıkları, bazı kan hastalıkları.

KAN BASINCI VE DİYABET KONTROL EDİLMELİ
Kan basıncı arttıkça, hipertansif olunmasa bile, inme riski de artar. Diyabetin iskemik inme riskini 1,8 ila 6 kat artırdığı gösterilmiştir. Diyabetik hastalarda inme riski düşürülebilir. Tip 2 diyabetik hastalarda hemoglobin HbA1c düzeyinin %7’nin altında tutulması önerilmektedir.

Yine yüksek kolesterol düzeyleri ve inme riski arasında bir ilişki saptanmıştır

Sigara kullanımı, iskemik inme riskini yaklaşık 2 katına çıkarmaktadır. Sigara içimi ile birlikte doğum kontrol hapı kullanımı inme riskini artırmaktadır.

Özellikle kalp ritminde bozukluk olan aritmi hastaları inme gelişim riskleri çok yüksek olduğundan ömür boyu kan sulandırıcı ilaç tedavilerine uymalıdır.”

GÜNDE 3 LİTRE SU İNME RİSKİNİ AZALTIR

Liv Hospital Nöroloji Uzmanı Dr. Aydan Tandoğan Sarp inme rahatsızlığı yaşandığında neler yapılması gerektiğini; genetik faktörlerin dışındaki sigara, yüksek tansiyon gibi pek çok hastalığı tetikleyen risk faktörlerini azaltmanın yollarını şöyle anlatıyor.

HEMEN ACİLE GİDİLMELİ
“İnmeli hastalarda acil tedavi uygulamaları ilk görüldükleri andan itibaren başlamalıdır. İster iskemik isterse de hemorajik olsun hastane öncesi ve hastaneye transport sırasında uygulanacak en önemli girişimler hayati parametreleri güvence altına almaya yöneliktir. Her inmeli hasta mümkünse hastaneye yatırılmalıdır.

İLK 3 İLA 6 SAAT ÇOK ÖNEMLİ
Son yıllarda akut iskemik inmenin erken döneminde uygulanan damar açıcı (trombolitik) tedavi uygulamaları sayesinde ölüm ve sakatlık oranlarında anlamlı düşüşler sağlanmaktadır. Bu tedavilerin duruma göre inme başlangıcından sonraki 3-6 saat içinde yapılması ve bu tedaviye uygun hastanın dikkatle seçilmesi gerekmektedir.

Aspirin halihazırda en ucuz ve en yaygın kullanılabilen maddedir.  Risk faktörlerinin varlığına göre pıhtılaşmayı önleyici ilaçlar kullanılır.

İNMEDEN KORUNMAK İÇİN
+ Bol bol su için. Günde 3 – 3,5 litre su içmek – özellikle 45 yaşından sonra- inme riskini azaltan basit bir önlem.
+ Yüksek tansiyon, diyabet hastasıysanız veya kolesterolünüz yüksekse kontrol altına alın.
+ Eğer damarsal bir hastalığınız varsa mutlaka her sene muhakkak check-up yaptırın.
+ Düzenli egzersiz de dolaşımı hızlandırarak inme riskini azaltıyor.
+ Tansiyonunuzu düşük tutmak için sağlıklı bir beslenme düzenine sahip olun.